ประวัติความเป็นมาของ พระพุทธมหาธรรมราชา พระคู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดเพชรบูรณ์ มีตำนานเล่าว่าพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 กษัตริย์แห่งนครธมได้พระราชทานพระพุทธมหาธรรมราชาแก่พ่อขุนผาเมือง เจ้าเมืองราด (อ. หล่มสัก) ในครั้งที่ทรงอภิเษกสมรสกับพระนางสิงขรมหาเทวี พระธิดาของพระองค์ เพื่อเป็นพระคู่บ้านคู่เมือง แต่หลังจากพ่อขุนผาเมืองและพ่อขุนบางกลางท่าว เจ้าเมืองบางยาง (อ.นครไทย) ร่วมกันกอบกู้อิสรภาพให้แก่คนไทย พระนางสิงขรมหาเทวีทรงแค้นเคืองมาก จึงเผาเมืองราดจนย่อยยับ เสนาอำมาตย์ต้องอัญเชิญพระพุทธมหาธรรมราชาหลบหนีไฟ
โดยล่องแพมาตามแม่น้ำป่าสัก แต่เนื่องจากแม่น้ำมีความคดเคี้ยว ประกอบกับกระแสน้ำไหลเชี่ยวกราก ทำให้แพแตก องค์พระจมหายไปในแม่น้ำ จนกระทั่งชาวประมงไปพบ จึงเกิดประเพณีอุ้มพระดำน้ำขึ้นในเวลาต่อมา ในวันสงกรานต์ของทุกปีชาวเพชรบูรณ์จะร่วมกันสรงน้ำพระพุทธมหาธรรมราชา และสิ่งที่น่าสนใจก็คือ พระพุทธมหาธรรมราชา เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิสมัยลพบุรี หล่อด้วยทองสัมฤทธิ์ หน้าตักกว้าง 13 นิ้ว สูง 18 นิ้ว ไม่มีฐาน พระพักตร์กว้าง มีลักษณะเป็นเหลี่ยม พระโอษฐ์แบะ ดูน่าเกรงขาม พระกรรณยาวเกือบจรดพระอังสา พระเศียรทรงเทริดหรือชฎา ทรงสร้อยพระศอพาหุรัด และประคตเป็นลวดลายงดงาม
เมื่อเวลา 10.00 น.ของวันที่ 1 กันยายน 2559 ที่ผ่านมา จังหวัดเพชรบูรณ์โดย นายบัณฑิตย์ เทวีทิวารักษ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบูรณ์ พร้อมด้วย ดร.เสกสรร นิยมเพ็ง นายกเทศมนตรีเมืองเพชรบูรณ์ นายวิโรจน์ เข็มเหล็ก ที่ปรึกษานายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดเพชรบูรณ์ พลตำรวจตรี สัณห์ โพธิ์รักษา ผู้บังคับการตำรวจภูธรจังหวัดเพชรบูรณ์ นายธนิต จิตละมัย ท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดเพชรบูรณ์ และ นายสำเริง บุญแจ้ง ผู้ประสานงานเครือข่ายองค์กรงดเหล้าจังหวัดเพชรบูรณ์ ร่วมกันแถลงข่าวการจัด งานประเพณีอุ้มพระดำน้ำ ประเพณีหนึ่งเดียวในโลก ประจำปี 2559 ณ หอวัฒนธรรมนครบาลเพชรบูรณ์ งานนี้มีคณะสื่อมวลชนทุกค่ายทุกแขนง ประชาชนชน และมีผู้ที่สนใจเข้าร่วมรับฟังการแถลงข่าวการงานประเพณีอุ้มพระดำน้ำในครั้งนี้เป็นจำนวนมาก
นายบัณฑิตย์ เทวีทิวารักษ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบูรณ์ กล่าวว่าการจัดงานประเพณีอุ้มพระดำน้ำจังหวัดเพชรบูรณ์ ปีนี้ ได้กำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 30 กันยายน - 4 ตุลาคม 2559 สำหรับงานวันแรกมีพิธีบวงสรวง และ พิธีอัญเชิญองค์พระพุทธมหาธรรมราชาแห่ทางบกไปรอบเมืองเพชรบูรณ์ และในวันที่ 1 ตุลาคม 2559 มีพิธีอัญเชิญองค์พระพุทธมหาธรรมราชาลงเรือแห่ทางน้ำ โดยเริ่มจากท่าน้ำหน้าวัดวัดไตรภูมิ แห่ไปประกอบพิธีอุ้มพระดำน้ำที่ท่าน้ำวัดโบสถ์ชนะมาร ปีนี้ได้ขยับเวลาจาก 09.39 น.เป็น 10.39 น. และมีการดำน้ำเพิ่มเติม อีก 3 ครั้ง เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาส เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติครบ ๗๐ ปี และเนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 7 รอบ 12 สิงหาคม 2559 สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ์
นายบัณฑิตย์ เทวีทิวารักษ์ กล่าวต่ออีกว่างานนี้สถานีโทรทัศน์ NBT ยกกองถ่ายมาถ่ายทอดสดให้ประชาชนได้ชมกันทั่วประเทศ ตั้งแต่เวลา 10.00 -11.00 น. และในเวลา 19.00 น. พิธีเปิดงานประเพณีอุ้มพระดำน้ำ ประจำปี 2559 ณ พุทธอุทยานเพชบุระ โดยทั้ง 2 พิธีในวันนี้ ได้รับเกียรติจาก พลเอก ธนะศักดิ์ ปฏิมาประกร รองนายกรัฐมนตรี ได้ให้เกียรติเดินทางมาเป็นประธานพิธีเปิดงาน นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมทางวิชาการ การแข่งขันตอบปัญหาท้องถิ่น การประกวดแต่งคำประพันธ์ และมีกิจกรรมทางพระพุทธศาสนา การประกวดวาดภาพ การแข่งขันพายเรือทวนน้ำ ทั้งประเภทเรือสั้นและประเภทเรือยาว และพิธีถวายผ้าป่าสามัคคี ณ วัดไตรภูมิ
มีการแสดง แสง สี เสียง ตำนานอุ้มพระดำน้ำ จัดแสดงตั้งแต่วันที่ 1-4 ตุลาคม 2559 เวลา 20.39 น. และเทศกาลอาหารอร่อย ตั้งแต่วันที่ 30 กันยายน – 4 ตุลาคม 2559 เวลา 18.00 น.เป็นต้นไป ณ บริเวณพุทธอุทยานเพชบุระ สำหรับผู้ร่วมพิธีอัญเชิญองค์พระพุทธมหาธรรมราชา ไปประกอบพิธีอุ้มพระดำน้ำ ณ บริเวณท่าน้ำวัดโบสถ์ชนะมาร ประกอบด้วย ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบูรณ์ ฝ่ายเจ้าเมือง กรมการเมืองทั้ง 4 ฝ่าย ร่วมประกอบพิธี
ส่วนผู้ที่ร่วมพิธีอุ้มพระดำน้ำ ได้แก่ ฝ่ายเวียง พล.ต.สมพงษ์ แจ้งจำรัส ผู้บัญชาการกองพลทหารม้าที่ 1 ฝ่ายวัง นายไกรสร กองฉลาด รองผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบูรณ์ ฝ่ายคลัง ดร.วีระชัย จิตรบรรเทา ผุ้อำนวยการโครงการชลประทานเพชรบูรณ์ และฝ่ายนา นายสมพล พิธิยากูล ประธานเครือข่ายสภาองค์กรชุมชนจังหวัดเพชรบูรณ์ นอกจากนี้ยังมีหัวหน้าส่วนราชการร่วมพิธีอุ้มพระดำน้ำ อาทิ ผู้ลั่นฆ้องให้สัญญาณ นายบุญเติม เรณุมาศ นายอำเภอเมืองเพชรบูรณ์ ส่วน นายสนั่น พงษ์อักษร ปลัดจังหวัดเพชรบูรณ์ และ นายสณฑ์ทรรศน์ ป้อมเย็น พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดเพชรบูรณ์เป็นเทวดา!!!!
นายบัณฑิตย์ เทวีทิวารักษ์ กล่าวในตอนท้ายว่างานปีนี้จังหวัดเพชรบูรณ์ได้ร่วมกับเทศบาลเมืองเพชรบูรณ์จัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่อลังการ เพราะเป็นงานประเพณีของจังหวัดเพชรบูรณ์ที่มีหนึ่งเดียวในโลก และ 1 ปีมีครั้งเดียว ร่วมชมขบวนแห่องค์พระอลังการ รอบเมืองเพชรบูรณ์ นมัสการพระพุทธมหาธรรมราชาและแข่งเรือทวนน้ำที่วัดไตรภูมิ การประกอบพิธีอุ้มพระดำน้ำอันศักดิ์สิทธิ์ที่วัดโบสถ์ชนะมาร และการแสดงแสงเสียงตำนานอุ้มพระดำน้ำ เทศกาลอาหารอร่อยและกิจกรรมบันเทิงที่พุทธอุทยานเพชบุระสืบสานมรดกทางวัฒนธรรม เยี่ยมยลวิถีประเพณีหนึ่งเดียวในหล้า สู่ศรัทธาแห่งมหาชน งานประเพณีอุ้มพระดำน้ำ จังหวัดเพชรบูรณ์ วันที่ 30 กันยายน - 4 ตุลาคม 2559
ดังนั้นจังหวัดเพชรบูรณ์ เทศบาลเมืองเพชรบูรณ์ องค์การบริหารส่วนจังหวัดเพชรบูรณ์ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย “ขอเชิญหลอมรวมจิตวิญญาณของผู้คน ประเพณีหนึ่งเดียวในหล้า สู่ศรัทธาแห่งมหาชน” ตำนานมหัศจรรย์แห่งเพชบุระ แรม 15 ค่ำ เดือน 10 งานประเพณีอุ้มพระดำน้ำ จังหวัดเพชรบูรณ์ ประจำปี 2559 ระหว่างวันที่ 30 กันยายน - 4 ตุลาคม 2559 พี่น้องประชาชน นักท่องเที่ยวในจังหวัดเพชรบูรณ์และจังหวัดข้างเคียงไม่ควรพลาดโอกาสดีๆเช่นนี้ สอบถามข้อมูลได้ที่โทร.056-712668,056-748734-6 โทรสาร 056-711475–105 หรือได้ที่ นายเสกสรร นิยมเพ็ง นายกเทศมนตรีเมืองเพชรบูรณ์ ในวันและเวลาราชการ